Het geslacht Balhan

Een familie Balhan vindt haar oorsprong in België, provincie Luik, eind 16e, begin 17e eeuw.

De meest aannemelijke veronderstelling is thans dat Jean Bastin, stamvader van dit geslacht, en zoon van Léonard Bastin als eerste de naam Balhan heeft aangenomen.
Toen Jean Bastin in Fléron ging wonen, woonde daar nog een Johan Bastin, die gehuwd was met Jehenne, dochter van Gielet Collard Bastin de Fléron. In die tijd was het gebruikelijk dat personen, om zich van elkaar te kunnen onderscheiden, een extra naam aannamen, een zogenaamde dit-naam (Frans voor gezegd of genaamd, spreek uit als 'die', en te vergelijken met alias.)
Jean Bastin liet zich, vanaf 9-12-1589 officieel bij akte, dan ook Jean Bastin dit Balhan noemen. Waarom hij specifiek voor de toevoeging Balhan heeft gekozen is nog onbekend. Getuige de resultaten van een onderzoek naar het geslacht Fraipont zou ook zijn vader Léonard zich zo al hebben genoemd, hetgeen uiteraard Léonard tot mogelijke stamvader van dit geslacht zou maken.

Ontstaan en betekenis van de familienaam

Na onderzoek blijken slechts twee veronderstellingen omtrent de herkomst en betekenis van de familienaam overeind te blijven, een (Centraal) Aziatische en een Franse theorie. Gezien de periode waarin beide gebeurtenissen zich afspeelden hoeft een gecombineerde theorie niet bij voorbaat uitgesloten te zijn. Zonder gedegen verdergaand (etymologisch) onderzoek kunnen echter nog geen definitieve conclusies worden getrokken omtrent de werkelijke herkomst van de naam in relatie met het hier beschreven geslacht.

Aziatische herkomst en betekenis

De naam Balhan wordt reeds teruggevonden in de tijd van de kruistochten (11e tot de 13e eeuw).
Destijds bestonden er verschillende Turkse Seldjoekse dynastieŽn, die regeerden over de Khalat regio in ArmeniŽ. De landvoogden Sukman II, Begtimur en Bal(b)han behoorden tot de dynastie der Begtimoerieden.
Zij waren Atabegs (landvoogden) van ArmeniŽ, en afstammelingen van Sukman al Kut(b)hi, een voormalig slaaf van een Seldjoekse landvoogd. Izz al-Din Bal(b)han, de laatste van deze atabegs, regeerde van 1206-1207 voordat hun rijk verviel aan de dynastie der Ajjoebieden. De Ajjoebieden waren de opvolgers van de vermaarde Saladin (Salah ad-Din), die toen als generaal in dienst was van Noer ed-Din.

Een mogelijke Turkse herkomst kan eveneens, maar dan etymologisch, worden verklaard door de naam tot het Turkse honingman (Bal = honing, Han = krijger, heerser) te herleiden, een naam die werd gegeven aan Turkse krijgers, die tot de dynastie (familie) Bal behoorden.
Geografisch c.q. topografisch gezien kan de naam daarnaast relatie hebben met "Krhebet Bol'Soy Bal(k)han" en "Malyy Bal(k)han", hetgeen respectievelijk zoveel betekent als "grote bergrug Bal(k)han" en "Klein Bal(k)han", beide gelegen in het Kopetdag gebergte in Centraal-AziŽ (grens tussen Turkmenistan en Iran).

Franse herkomst en betekenis

Vanaf de 12e eeuw komt de naam Balhan al in Frankrijk voor, wanneer Geoffroi I van Grandpré, heer van Balham, graaf van Chateau-Porcien, geboren 1132, overleden ca. 1184, zoon van Hendrik I van Grandpré en Ermentrude Joux de Montfaucon, trouwt met Alix de Bazoches, overleden na 1189. Soms wordt Geoffroi heer van Balham, soms heer van Balhan genoemd.
De namen Porcien, Grandpre en Montfaucon duiden op de streek rondom Reims (Frankrijk), alwaar overeenkomstige plaatsnamen als Ch‚teau-Porcien, Novion-Porcien, Grandprť en Montfaucon terug te vinden zijn. Bovendien kan de naam Balhan mogelijk zijn afgeleid van het plaatsje Balham, gelegen in diezelfde omgeving. Balhan wordt hier dus duidelijk als toponiem gebruikt.
Gebruik van de naam Balhan als achternaam wordt duidelijker als een Jean Balhan of Balehan, in de 15e eeuw een herenhuis betrekt in Ch‚teau-Thierry, de geboorteplaats van de later bekende fabelschrijver Jean de La Fontaine, ten westen van datzelfde Reims.

Hoewel afstamming van Jean Bastin dit Balhan uit Flťron tot een der voornoemde personen (nog) niet is bewezen, is het dus zeer goed mogelijk, dat de naam Balhan oorspronkelijk uit Frankrijk, en dan met name uit de omgeving Reims, afkomstig is. Er zou ook een relatie kunnen bestaan met het Franse geslacht Balehan.

Varianten

Het 'Verklarend woordenboek van de familienamen (in België en Noord Frankrijk)' van Dr. Frans deBrabandere geeft een aantal varianten op de naam Balhan, te weten Balan, Baland, Balant, Balanck, Ballan, Balland, Ballant, Beland, Belant, Belang, Belaen en Balhant. Bovendien wordt verklaard dat Balan(t) een voornaam is uit de ridderliteratuur, waarbij de grafieŽn met -nck en -ng weergave zijn van de Vlaamse uitspraak van de Franse nasale klinker, en dat Balland een plaatsnaam is in het land van Ingelmunster, Meulebeke en Rumbeke (BelgiŽ, West-Vlaanderen).

Het 'Dictionnaire des noms de famille en Belgique Romane et dans les rťgions limitrophes' van Jules Herbillon en Jean Germain geeft dezelfde varianten, maar verklaart ook dat de naam Balan als een bijnaam werd gebruikt, en het onvoltooid deelwoord is van het oud Franse werkwoord baler, hetgeen dansen betekent. Dit wordt onderschreven door Jacques Bodrais, specialist op het gebied van familienamen in Frankrijk, en zou het hier kunnen gaan om de achternaam van een danser, genaamd Balladin.

In het Occitaans blijkt de naam Balhan ook een vervoeging te zijn van het werkwoord 'Balhar' of 'Balhae' (il, ol balhan (baylh)= zij geven), en lijkt een Franse herkomst steeds meer voor de hand te liggen.

Uitzonderingen

In een aantal gevallen is de naam Balhan, of variaties daarop, niet te herleiden tot het hier beschreven geslacht. Omwille van de volledigheid wil ik deze uitzonderingen toch even noemen.

Balhan Drive, Concord, Californië
In Concord, Californië komt een straatnaam voor, te weten Balhan Drive. Navraag bij de aldaar gevestigde historische vereniging wijst echter uit dat deze straatnaam omtreeks 1960 naar twee families, Baler en Hanson, die in deze straat eigendommen hadden, is vernoemd.

Balhannah, Zuid-Australië
Het plaatsje Balhannah, in het zuiden van Australië werd in 1839 gesticht door James Turnbull Thompson, afkomstig uit Dundee, Schotland, die het heeft vernoemd naar de naam van zijn moeder en zuster, Hannah.

Verspreiding van de familienaam

De naam Balhan wordt veelvuldig in België, provincie Luik, teruggevonden hetgeen ook uit de hier gepubliceerde genealogische overzichten blijkt. Daarnaast vinden we de naam ook terug in Nederland, Frankrijk, Turkije, Verenigde Staten, Australië, Puerto Rico en Kuwait, in de laatste twee landen voornamelijk als samengestelde naam, te weten Al-Balhan.


Geografische verspreiding van de naam Balhan in België, gebaseerd op het rijksregister van 1998 (maart 2010).


Geografische verspreiding van de naam Balhan in Nederland, gebaseerd op de volkstelling van 1947.

In Frankrijk komt de naam vooral terug in de regio's Champagne Ardennen en Picardie, in de laatste specifiek in departement Aisne, in plaatsen als Etampes Sur Marne, Nogentel en Nesles la Montagne, allen in het arrondissement Château-Thierry.


Fragment van 'Carte de Cassini' nr. 45 (18e eeuw), omgeving Château-Thierry

Het ligt voor de hand te veronderstellen, dat dit vermoedelijk afstammelingen betreffen van Jean (de) Balhan, die eind 15e, begin 16e eeuw La Tour Balhan in Chateau-Thierry (Aisne) bewoonde.

Hoewel ook afkomstig uit die streek is aansluiting met Godfried Balhan van Chateau-Porcien nog niet bewezen.


     

© 1998 R.Balhan | Google Analytics | Onderhevig aan wijzigingen (laatst bijgewerkt 15 december 2011)